Albert Ploeger Kunstmeditaties

Naar Engeland (4): Golven uit de diepte en de Hof van Eden
eng4-10.png Woolf beschrijft in haar boek The Waves (De golven) een groep van zes personen die samen haar eigen identiteit onthullen. We kunnen hun woelige levensreis vanuit de hof van Eden tevens zien als een pelgrimstocht: A Pilgrimage to Meet Virginia Woolf. (Geplaatst op 12 april 2019)


Naar Engeland (3): Virginia Woolf: Leven en dood, zoet en bitter
eng3-11.jpg Het tweede deel van mijn trilogie over Virginia Woolf heb ik genoemd: Naar Engeland 3. Virginia Woolf: Leven en dood, zoet en bitter. Uitgaande van Woolfs boek Mrs Dalloway en haar eigen vrolijkheid, maar ook haar psychische nood en waar deze op uitliep. (Geplaatst op 5 april 2019)


Naar Engeland (2): Virginia Woolf and Monks House in Rodmell; Between the Acts
eng2-02.png In augustus 2018 bezocht ik met mijn dochter Annemie het huis van Virginia en Leonard Woolf, Monks House, in Rodmell aan de Ouse. Naar Engeland 2 is het eerste deel van de trilogie over het leven en werk van Virginia Woolf. Ik introduceer haar door een beschrijving te geven van onze fietstocht langs de zee naar de Ouse, van haar woning en van haar laatste boek, Between the Acts, het enige dat ze voornamelijk daar geschreven heeft. Naar Engeland 3 heeft als thema “leven en dood”, aan de hand van Mrs Dalloway. Naar Engeland 4 gaat over The Waves en mijn ontmoeting met haar. (Geplaatst op 19 maart 2019)


Naar Engeland (1): Atheist artists and Christian believers
eng1-06.png Wat zei mij de tocht naar Engeland en niet het minst ons bezoek aan Berwick Church? Kunst en religie zijn sinds de Verlichting uit elkaar gegroeid, maar mogen we niet hopen dat ze weer bij elkaar komen? Dat aan het verketteren van elkaar, atheïsten en christenen, een einde komt? Als gelovig mens herhaal ik, wat ik al jaar en dag meen: laten we samen streven naar een rechtvaardige samenleving, dan horen we bij elkaar en zijn samen op de weg naar het goede leven! (Geplaatst op 4 december 2018)


Raak mij aan, Heer! (I)
probeer-1-08.jpg Deze beide meditaties gaan over het paasverhaal van Johannes. Jezus is opgestaan en de eerste die hem ziet is Maria Magdalena. Ze wil hem wel om de hals vliegen, maar Jezus zegt: ‘Raak mij niet aan’. Of beter: ‘Probeer niet mij aan te raken’. Want zij is een levende mens en Jezus is de opgestane, op weg naar zijn Vader in de hemel. Toch hebben kunstschilders sinds de middeleeuwen vaak moeite gedaan om deze ontmoeting concreet en in kleur vast te leggen. Maar kunnen beelden iets toevoegen aan het horen en lezen van de geheimzinnige woorden van Johannes? (Geplaatst op 4 mei 2018)


Raak mij aan, Heer! (II)
probeer-2-12.jpg Deze beide meditaties gaan over het paasverhaal van Johannes. Jezus is opgestaan en de eerste die hem ziet is Maria Magdalena. Ze wil hem wel om de hals vliegen, maar Jezus zegt: ‘Raak mij niet aan’. Of beter: ‘Probeer niet mij aan te raken’. Want zij is een levende mens en Jezus is de opgestane, op weg naar zijn Vader in de hemel. Toch hebben kunstschilders sinds de middeleeuwen vaak moeite gedaan om deze ontmoeting concreet en in kleur vast te leggen. Maar kunnen beelden iets toevoegen aan het horen en lezen van de geheimzinnige woorden van Johannes? (Geplaatst op 4 mei 2018)


Kunst uit klei. 4. Keramiek en klei anders
klei-4-16.jpg Het gebruik van klei in de kunst is onuitputtelijk. In deze serie geef ik nu enige opmerkelijke voorbeelden. Twee keramisten in Le Don du Fel laten zien dat keramiek ook daar kan leiden tot maatschappelijke vragen, hier over het constructieve en de deconstructie. In “klei anders” staan twee werken die een bijzonder treurige blik op het verleden bieden. Het ene gaat over het zogeheten Terracottaleger dat in 1974 in China werd ontdekt. Het maken kostte rond 200 v.Chr. aan zevenhonderdduizend arbeiders het leven. Het andere werk is recent, uit 2007, en gemaakt door de uit Tanzania afkomstige Engelse kunstenaar Lubaina Himid. Met haar kritische gebruik van bestaand porselein illustreert zij indringend eeuwen van slavernij. Weer van een heel andere orde is de verwondering wekkende omgang met klei van de Belgische Anne Ausloos. (Geplaatst op 9 april 2018)


Kunst uit klei. 3. Keramiek, van sobere schoonheid tot het artistiek sublieme
klei-3-10.jpg Keramiek, van sobere schoonheid tot het artistiek sublieme. Waar rook is, daar is vuur; waar klei is brandt men aarde. Bakt men stenen en bouwt men kathedralen. Soms met fraaie versieringen. Werd ergens uitgelezen klei gevonden dan werkten daar de pottenbakkers. Zoals in het dorpje Uzech-Les-Oules, waar men al vanaf de dertiende eeuw het oude ambacht beoefent en een liefde cultiveerde voor de keramiek. Wat men maakt is meestal bruikbaar, het is sober, en heel mooi. Verderop, hoog boven de Lot, ligt Le Don du Fel. Hier is het ambacht kunst geworden. Wie daar zijn keramiek exposeert, is op zoek naar het sublieme, à la recherche du sublime… (Geplaatst op 9 april 2018)


Temidden van levenden en doden in de Oude Kerk
boltanski03.jpg Veertien dagen voor Pasen maakten wij in de Oude Kerk van Amsterdam een kerkdienst mee die ging over het nieuwe leven, dat Jezus aan veel mensen schonk. Zoals christenen dat nu ervaren omdat Jezus is opgestaan. Het trof ons bijzonder dat tegelijk de kerk was omgevormd tot het kunstwerk Na van Christian Boltanski. Deze Franse kunstenaar gaat, ouder wordend, steeds meer nadenken over het levenseinde, en stelt ons voor met hem mee te gaan tot Na… (Geplaatst op 20 maart 2018)


Kunst uit klei. 2. Vervolg: van 900 tot nu
klei-2-03.jpg In streken waar men geen steen maar wel klei had, vindt men in de tijd dat er christelijke en islamitische heiligdommen werden gebouwd, veel baksteenarchitectuur. Zoals in de Nederlanden, waar men baksteen gebruikt vanaf de twaalfde eeuw, ook voor kastelen. Dit deel sluit ik af met voorbeelden van hedendaagse wereldlijke baksteensculpturen in de VS, in Duitsland en in Rotterdam. Met het laatste, Moore’s Wall Reliëf No 1 (1955), is in 1956 mijn liefde voor dit bouwmateriaal begonnen. (Geplaatst op 27 februari 2018)


Kunst uit klei. 1. Inleiding
klei-1-01.jpg Zodra mensen vuur hadden en klei konden bakken maakten zij potten en beeldjes. Er zijn gebruiksvoorwerpen gevonden van 25.000 jaar geleden. In mijn ogen kunstig is het kleine beeldje van de dansende vrouw, ook al bijna 6.000 jaar geleden gevormd en gebakken. In Griekenland, van Athene tot Mykene, werden reeds meer dan 3.000 jaar geleden prachtig gevormde vazen gebakken en beschilderd. Kunst van de bovenste plank, die later navolging vond bij de Etrusken en de Romeinen. Baksteenarchitectuur begon later. De Ischtarpoort uit Babylon van 600 v. Chr. en de islamitische Msjatta-façade uit ongeveer 850 na Chr. zijn schitterende voorbeelden van deze kunst! (Geplaatst op 22 februari 2018)


Vrouwen in de kunst
vrouwen-14-destphalle.jpg Toen ik in de week voor kerst naar Amsterdam ging om De Collectie Stedelijk Base te bekijken, raakte ik in verwarring over het enorme aanbod van kunstwerken. Ik volgde meteen het voorstel van de samenstellers om langs de wanden te beginnen. Daar hingen de oudste werken, aangeschaft vanaf de opening van het museum in 1895. Ik nam nog een tweede besluit: ik begin bij de vrouwen. Dat zou voor een eerste bezoek al teveel blijken. Want er wordt werk van ruim zestig vrouwelijke kunstenaars getoond, is het niet geweldig! Tja, op honderden mannen, dat wel. Maar toch. (Geplaatst op 4 januari 2018)


Jezus zei: Naar de hel met jou! Een ongelovige over de gelijkenis van de talenten…
macke-seiltaenzer.jpg Je zou bijna denken dat de schrijvers van de evangeliën met twee monden spreken. Zo zegt Jezus volgens Matteüs in zijn Bergrede dat de armen veel goeds te wachten staat en dat we onze vijanden lief moeten hebben. Maar in de gelijkenis van de talenten worden de flinke jongens de hemel in geprezen. Ik kan het niet geloven, maar er staat dat de bange dienaar te horen krijgt: “Wie heeft zal nog meer krijgen en wie niets heeft, zelfs wat hij heeft, wordt hem ontnomen. Gooi die nutteloze dienaar eruit; in de uiterste duisternis, de hel.” Hoe zit dat? (Geplaatst op 17 november 2017)


Mensen in de ex-DDR
ddr-12.jpg Mensen in Oost-Duitsland, die soms wel 56 jaar onder een dictatuur leefden, hebben geleerd om in het openbaar niet zomaar openhartig en kritisch te spreken. Men was op z’n hoede omdat men niet wist wat de ander zou doen met kritiek. Het wekt dan ook geen verbazing dat vele ouderen ook na de “Wende” in 1989 deze tweede natuur van wantrouwen hebben behouden. Gelukkig kan het ook heel anders zijn, merkten wij op onze reis in september 2016 langs de Oostzee. (Geplaatst op 19 oktober 2016)


Schoonheid kan een gruwel zijn
breitenau-3.jpg Schoonheid, is dat niet een van de hoogste waarden voor de mens? Helaas kan zij omslaan in haar tegendeel, in lelijkheid. Het schone kan echter ook in alle schoonheid zèlf een gruwel worden. Zoals de geschiedenis van het prachtige middeleeuwse klooster in Breitenau laat zien. In 1933 werd het verdeeld in een kerk en een concentratiekamp. (Geplaatst op 8 september 2016)


Pierre Soulages en de glans van het zwart
soulages-1.jpg De schilder en glazenier Pierre Soulages wordt wel de prins van de schaduwen genoemd. Donkerte kenmerkt zijn werk vanaf het begin. Bij eerdere bezoeken aan l’abbatiale Sainte-Foy in Conques was mijn vrouw sterk getroffen door zijn werk als glazenier. In zijn Musée Soulages in Rodez zagen we zijn geslaagde poging om van het zwart een echte en positieve kleur te maken. Hij inspireert ons om ook het zwart als de kleur die het sociaal negatieve kenmerkt, aan te pakken. (Geplaatst op 5 september 2016)


Het witte werk. De meditatieve periode van Jan Schoonhoven
schoonhoven-wittewerk.jpg In de zestiger en zeventiger jaren behoorde Jan Schoonhoven tot de NUL-kunstenaars, die af wilden van de idee dat de kunstenaar een genie is. Hij maakte toen puur wit werk en zei dat de rol van de kunstenaar beperkt moest zijn tot een minimum. “De afwezigheid van bepaalde plaatsen en punten in het kunstwerk is essentieel.” Joost Zwagerman vereenzelvigde zich met deze gedachte in zijn ultieme boek De stilte van het licht. Ik meen echter, dat dit juist de meest meditatieve periode was van een genie tegen wil en dank, de Meester van Delft. (Geplaatst op 20 januari 2016)


Isa Genzken – Eens wordt alle horror overwonnen door schoonheid
genzken-stedelijk.jpg Welkom in het Stedelijk Museum van Amsterdam voor de overzichtstentoonstelling van werken van Isa Genzken (1949) uit de afgelopen veertig jaar. Treed binnen! Een jonge god opent de poort voor jou. Achter hem geopende vensters. Hij ziet er krachtig en levenslustig uit en geniet van de laatste tophit. (Geplaatst op 11 januari 2016)


The Problem of God (I)
buechler-cannon.jpg The Problem of God is de titel van een tentoonstelling in Düsseldorf, najaar 2015. Deze titel is ontleend aan een ‘toevallig’ werk van de Tjechisch-Engelse kunstenaar Pavel Büchler uit Manchester. Hij noemt zichzelf een atheïst, maar waarom dan toch dit werk en deze titel? (Geplaatst op 21 november 2015)


Wat nu, God? (The Problem of God II)
rauschenberg-mother-of-god.jpg Dezer dagen maakte ik binnen 24 uur The Problem of God en The Glory of God mee. Een wereld van verschil! Het eerste, het probleem, is de titel van een tentoonstelling in Düsseldorf, najaar 2015. Over die titel schreef ik al. De tweede, de glorie, zag ik daar ook, in werken van Kiecol, maar vooral in het Utrecht’s Psalter uit 830, nu ten toon gesteld in het Museum Het Catharijne Convent. Dit Psalter kan men nog wel zo goed bekijken op het internet. (Geplaatst op 23 november 2015)


Le Dieu, et les dieux… Een ander Problem of God (III)
adeagbo-mission.jpg Georges Adéagbo uit Benin moge een christen zijn, maar hij wil elke mens in zijn waarde laten. Hij is beslist geen voorstander van een universalistisch christendom. Noch van westers neo-koloniaal gedrag op politiek en cultureel gebied. Toegepast op de tentoonstelling The Problem of God: “Er zijn goden. Maar onder die goden is er één, die bij iemand past. Het probleem van God hangt om zo te zeggen in de lucht, er zijn vele soorten goden, en ieder kan zoeken naar de god die hij wil.” (Geplaatst op 21 november 2015)


Een hemels vergezicht
masuyama-dorpje.jpg Toen ik in het Eelder museum De Buitenplaats oog in oog stond met de enorme lichtkast van Hiroyuki Masuyama, Een dorpje in de Alpen, raakte ik meteen in vervoering. Hij schiep een droombeeld van hoge heilige bergen en oneindige verten. Een hemels vergezicht, dat ik aards kon invullen. Al kwam ik zelf nooit verder dan een niet eens zo hoge top. En al ben ik nog steeds op zoek naar de toekomst, de verte. Toch roept Masuyama het in mij op: Er zal iets zijn, ver boven de top, ver voorbij de oneindige verte. (Geplaatst op 4 november 2015)


Chinese vluchtigheid. Song Dong, Life is Art, Art is Life
song-dong-watertafel.jpg Ach, hoe vergankelijk en kwetsbaar is ons leven. Ach, hoe vaak lijden wij verlies. Ach, hoe vluchtig is ons denken. Dat wist de Prediker al. Nu toont de Chinese kunstenaar Song Dong het ons op zijn expositie Life is Art, Art is Life. Vooral de ‘zaal van de vluchtigheid’ sprak mij aan. Honderd tafeltjes en op elke tafel een zware steen waarop je met water kan schrijven. Ik doopte de kwast in en maakte voor enkele seconden mijn eigen geheim openbaar… (Geplaatst op 4 november 2015)


Wat is goed, wat is kwaad? De beelden van Folkert de Jong
folkertdejong-sehtdermensch.jpg Toen ik in het Bergense museum Kranenburgh het enorme beeld Seht der Mensch –The Shooting Lesson van Folkert de Jong zag, moest ik meteen denken aan een ironisch bedoelde uitspraak van de zeventiende-eeuwse Franse filosoof Blaise Pascal over de vraag: wie zijn mijn politieke vrienden en wie mijn vijanden? Hij komt er niet uit, net als een hedendaagse filosoof Derrida. Daarom spreken zij van “De mystieke grond van de autoriteit”. Maar kunstenaars als De Jong weten wel beter… (Geplaatst op 1 juli 2015)


Als levenden en doden elkaar ontmoeten. Mensen van goede wil – vroeger en nu
Als-levenden-voor.jpg Als levenden en doden elkaar ontmoeten. Mensen van goede wil – vroeger en nu. Dat is de titel van mijn laatste boek, met als motto: “Laten we iets moois van de toekomst maken”. Maak zoveel mogelijk van dit leven, voor jezelf en voor de ander, zodat je op het eind van je leven ook de neergang en de dood positief kunt aanvaarden omdat je leven voltooid is. Ikzelf en velen met mij – christen of niet – kunnen zich goed voorstellen dat men de voltooiing van het eigen leven ook mag ervaren als het toeleven naar een groots visioen… (Geplaatst op 7 mei 2015)


De tijd dringt. Pit Morells hoopvolle visioen in woord en beeld
morell-ingresblock.jpg Vorig najaar maakten wij in het kunstenaarsdorp Worpswede (bij Bremen) kennis met Pit Morell (1939), die zichzelf een “fantastisch-realistisch/surrealistisch” kunstenaar noemt. Uit het materiaal dat hij meegaf maakte ik deze kunstmeditatie, die uitloopt op twee bijzondere werken uit zijn vroege periode, De Angst is terecht uit 1969 en De tijd dringt uit 1971. De tijd dringt, wat voorbij is moet weer actueel worden. Men moet zich het verleden herinneren. Zonder gedenken is er geen hoop… (Geplaatst op 7 april 2015)


Die Zeit drängt. Pit Morells hoffnungsvoller Ausblick in Wort und Bild
morell-ingresblock.jpg Im Herbst 2014 haben wir im Künstlerdorf Worpswede (N. von Bremen) Pit Morell (1939) kennengelernt, der sich als “phantastisch-realistischen / surrealistischen” Künstler bezeichnet. Aus seinen Arbeiten entstand diese Kunstmeditation, die mündet in zwei besondere Werke aus der frühen Periode seines Schaffens, Die Angst ist erlaubt aus 1969 und Die Zeit drängt aus 1971. Die Zeit drängt, jetzt sollte man sich an die Vergangenheit erinnern. Ohne Gedenken keine Hoffnung… (Geplaatst op 7 april 2015)


Jij moet het zelf doen
bokor.jpg De Franse, van oorsprong Joods-Hongaarse schilder Miklos Bokor heeft een intrigerend werk gemaakt, dat wonderwel aansluit bij een passage uit het Evangelie van Johannes (12:20-33). Het is Jezus’ laatste week, hij is naar Jeruzalem gegaan om daar zijn Koninkrijk te vestigen, maar dat kost hem wel zijn leven. God wil barmhartigheid en gerechtigheid en lijdt aan de mens die daar tegenin gaat. Jezus openbaart Gods wil en Gods lijden. Hij hoopte wel dat God dit zelf zou doen, maar, Jezus, daar helpt geen lieve Vader aan: Jij moet het zelf doen. Jullie moeten het zelf doen. (Geplaatst op 21 maart 2015)


De overwinning op de zon (I): Kazimir Malevich
zon_malevitch_engelsman.jpg Al weer jaren geleden raakte ik geboeid door de uitdrukking De overwinning op de zon van de Russische kunstenaars Malevich en Lissitzky. Later betrok ik Heinrich Vogeler er nog bij. Alle drie atheïsten en communisten. Wat boeide mij zo uitermate in hun adagium? Neem Kazimir Malevich die zijn werk suprematisme ging noemen, verheven boven alle kunst voor hem. Was dat hooghartig? Uitdagend? (Geplaatst op 27 mei 2014)


De overwinning op de zon (II): El Lissitzky
zon_lissitzky_figurine_05.jpg Ook de leerling van Malevich, Eliezer Lissitzky, was korte tijd een gevierd kunstenaar in de Sovjet-Unie, met uitstraling naar andere niet-communistische landen. Hij sprak van Prounen en Figurinen, een waaghalzige poging om een nieuwe schepping te creëren, de natuur te temmen; te laten zien hoe de toekomst zonder machten en goden eruit zal zien, kortom: de definitieve overwinning op de zon. (Geplaatst op 27 mei 2014)


De overwinning op de zon (III): Heinrich Vogeler
zon_vogeler_aankondiging.jpg De Duitser Heinrich Vogeler, qua aard en aanleg een totaal andere mens dan Malevich en Lissitzky, deelde hun visioen over de nieuwe toekomst, god-loos, vrij van kerk en de oude politieke machten. Hij bleef een sociaal bewogen mens, die wel meemaakte dat de natuur toenemend technisch beheerst werd, maar de menselijke natuur niet. Ook communisten bleken mensen te zijn. (Geplaatst op 27 mei 2014)


De overwinning op de zon (IV): Jehosjoea
zon_sluijters-tabarin.jpg Overwinning op de zon; het technische licht wint… oprechte kunstenaars die maatschappelijke verbeteringen nastreven, blijven boeien. Ik vind het heel betreurenswaardig dat christenen het op enkelen na lieten afweten de leefregels van hun Heer, de God van Jehosjoea, te volgen. Humanisten en socialisten gaan hun voor naar de nieuwe aarde waar gerechtigheid heerst. Naar Gods Rijk? (Geplaatst op 27 mei 2014)


De kruisweg blijft ons vreemd
buraglio03.jpg Zo’n twintig jaar geleden is de kapel Saint Symphorien in de Église Saint-Germain des prés in Parijs geheel gerestaureerd door de kunstenaar Pierre Buraglio. Sober en zeer schoon! De kruisweg die hij ontwierp, kan men verstaan als een multi-interpretabel kunstwerk. Maar toch. Zou het ook niet kunnen zijn dat Buraglio deze kapel heeft voorzien van een visie op Jezus’ bevreemdende levensweg als eenheid van liefde en lijden? Die wij, gewone stervelingen, slechts kennen als “in een wazige spiegel”, zoals Paulus schreef. (Geplaatst op 31 maart 2014)


De kapsones van Sophie Calle
calle-mastuvue.jpg Sophie Calle is een wereldberoemde fotograaf en auteur. Iemand schreef over haar Het leven leven als kunst. “Pas toen ik die weg insloeg”, zegt zij, “en mijn eigen vorm van kunst ontwikkelde, kreeg ik telkens kansen om te kunnen omgaan met mijn verwonde geestelijke leven. ‘Neem Les Aveugles! Ik vroeg aan blindgeboren mensen wat voor beeld zij hadden van schoonheid… (Geplaatst op 20 november 2013)


De komst van de Messias en Bruegel’s parabel van de blinden
bruegel-blinden.jpg Midden in de adventstijd, een tijd van bezinning, viert de kerk van oudsher een soort voor-kerstfeest. De derde adventszondag, dit jaar 2013 op 15 december, staat altijd in het teken van de voorpret over de komst van de Messias. Wanneer hij er is, zullen ‘doden worden opgewekt, en kunnen blinden zien!’ Maar waarom heb ik bij deze aangename dingen het treurige schilderij van Bruegel De parabel van de blinden uitgekozen? (Geplaatst op 19 november 2013)


Gott erleuchtet uns
breuil-tondo-alleen.jpg Nach einer Erläuterung der ausserordentlichen Installation Dämmerung des französischen Künstlers Gérard Breuil folgt eine Meditation zum Mittelteil, einem Tondo. (Geplaatst op 31 oktober 2012)


Dieu nous illumine
breuil-tondo-alleen.jpg Un commentaire sur l‘installation inouïe Crépuscule de l’artiste français Gérard Breuil dans l’église vieux-catholique St. Peter und Paul à Berne, suivi par une meditation sur la partie centrale, le tondo. (Geplaatst op 31 oktober 2012)


God brengt ons in het licht
breuil-tondo-alleen.jpg Na een toelichting bij de interessante installatie Schemering van de Franse kunstenaar Gérard Breuil in de oud-katholieke kerk St. Peter und Paul te Bern volgt een meditatie over het middelste deel, de tondo. (Geplaatst op 30 oktober 2012)


Ai Weiwei, Abraham and The Promised Land
aiweiwei.jpg Op een groot congres van levende en dode wetenschappers en kunstenaars, toont Ai Weiwei nog eens zijn beide meest beroemde werken, die rond juni 2012 te zien zijn in museum De Pont te Tilburg. Net als alles op orde is, een paar uur voor de opening van het congres, kloppen de voorman van Israël, aartsvader Abraham en de christelijke kerkvaders Augustinus en Thomas aan de deur van de tentoonstellingshal… (Geplaatst op 29 mei 2012)


De kunstenaar en zijn geheim – Jaap Drenth’s luchtspiegeling: De volmaakte architectuurcirkel
drenth.jpg Jaap Drenth (1937) is geen grote naam geworden in de wereld van de architecten. Toch heeft hij een mooi oeuvre opgebouwd waarin enkele parels stralen. Daaraan herken je het wezen van zijn werk, het geheim dat elke ware kunstenaar koestert. (Geplaatst op 28 februari 2012)


Ingemetseld – Bij een werk van Hubertus Gojowcyzk
ingemetseld.jpg In de Neue Galerie in Kassel zag ik in 2005 een opvallend werk. Wat van verre een gewone ruw gemetselde muur leek te zijn, bleek van dichtbij een lading aan elkaar gemetselde boeken. Ik bedacht dat een rijk man als Hildebrands Kegge, op zoek naar het schone en het ware, zo met boeken zou kunnen omgaan. (Geplaatst op 10 november 2011)


Oorlogshelden
oorlogshelden-marc.jpg Tussen 1870 en 1945 voerden Frankrijk en Duitsland drie oorlogen. Zowel gelovigen als ongelovigen aan beide kanten meenden te strijden voor de goede zaak. Ook kunstenaars zoals de Franse beeldhouwer Gaudier-Brzeska en de Duitse schilder Marc – beiden gingen vrijwillig de strijd in en kwamen om aan het front, in 1916. Zij staan als oorlogshelden vermeld op gedenktekens… (Geplaatst op 7 november 2011)


Innerlijk zien – tot in het zwarte gat
jawlensky-buckel.jpg Alexej von Jawlenski, van huis uit een Russisch-orthodoxe gelovige, ontmoette bij zijn leermeester, de beroemde schilder Ilja Repin, een andere leerling, Marianne Werefkin. Zij was bemiddeld en nam hem mee naar Zuid-Duitsland. Bij Der blaue Reiter onts tonden de werken in bonte kleuren die hem geliefd maakten. Later ging hij zich onttrekken aan de benauwende band met Werefkin en had een wonderlijke droom over de drie vrouwen die zijn leven bepaalden. Intussen ontwikkelde hij een eigen vrouwelijk-godd elijke mystieke stijl: Mythische Köpfe, Heilandsgesichter en zijn ultieme Meditationen. (Geplaatst op 7 november 2011)


Ödön von Horváth en zijn strijd tegen de spiritualiteit van het nationaal-socialisme
horvath-portret.jpg Er zijn veel vormen van spiritualiteit die de mens positief kunnen beïnvloeden. De ideeën van Hitler en Himmler zijn daarvan een tegenpool: de ideologie van het nazisme is een spiritualiteit van het kwaad. In zijn roman Jeugd zonder God beschrijft de Duits-Hongaarse schrijver Ödön von Horváth aangrijpend, half-biografisch, zijn weg naar een kritisch verstaan van zijn eigen leven en van de nationaal-socialistische samenleving waar hij in Beieren deel van uitmaakte. (Geplaatst op 14 september 2011)


Causse Méjean
caussemejean2.jpg We zijn opnieuw op de Causse Méjean, één van vele Franse kalksteenplateaus. Vlakten heten ze, maar voor Nederlandse begrippen lijken het eerder heuvellandschappen met vaak meer dan 300 meter hoogteverschil, op deze causse tussen 800 en ruim 1200 meter. Waarom is dit doodstille schijnbaar oersaaie gebied zo onrustbarend enerverend schoon? (Geplaatst op 14 september 2011)


De schok van Loburg
loburg.jpg We zitten in een parkje bij een keurig gerestaureerde ruïne in Loburg. Indrukwekkend, zegt onze gids van de Straße der Romanik in Sachsen-Anhalt. Er staat een monument dat de stad Loburg in 1995 heeft geplaatst. Op een grote steen is een plaquette aangebracht met een korte tekst: Die Traurigkeit aber der Welt wirket den Tod. Die tekst schokt mij als ik hem lees, al weet ik eerst niet waarom… (Geplaatst op 14 september 2011)


Het andere Orléans
orleans-2.jpg In 2006 zagen we, op een tocht langs de Loire, de maagd van Orléans. Ze stond er prachtig bij, zoals de hele binnenstad. Maar toen wij in 2011 overnachtten in een voorstadje, zagen we waarom in landen als Frankrijk en Engeland de have-not’s uit verpauperde wijken gemakkelijk tot oproer komen. (Geplaatst op 7 september 2011)


Waken over Duitsland. De leeuwen van de Bamberger Dom
leeuwen-3.jpg Ooit was Bamberg, gebouwd op zeven heuvelen, het Rome boven de Alpen. Hier resideerden vanaf 1007 keizer Hendrik II en keizerin Kunigunde. Zij stichtten er een bisdom en bouwden een dom. Voor de ingang werden twee leeuwen geplaatst, die een heel belangrijke functie hadden... (Geplaatst op 7 september 2011)


Et in Arcadia ego – en toch
arcadia-guercino-detail.jpg In de zeventiende eeuw hebben twee schilders, eerst Guercino en later Poussin, werken gemaakt met als thema het bekende Memento mori: Bedenk (eens te) sterven. Zij gebruiken een klassiek voorbeeld van een aards paradijs, Arcadië, maar waarschuwen dat zelfs daar de dood te vinden is. Hun spreuk werd daarna misverstaan omdat men liever aan de aardse schoonheid dacht… (Geplaatst op 27 augustus 2011)


Zeven maal Jezus
jezus-vrouw.jpg Wie is Jezus? Die vraag heeft mij van jongs af aan beziggehouden. In München zag ik een video over “de schoonheid van het mislukken” – een jeugdkoor bestaande uit zeer slechthorenden en doven zong een werk van Bach. Ineens herkende ik in een jonge vrouw Jezus. Ik schrok ervan. Hoe kon dit? Werd ik beïnvloed door de vreemde muziek, nog wel Bach? De opvoering was een hele rare vertoning, en tegelijk zeer indrukwekkend. Zoals vaker in mijn leven vroeg ik mij opnieuw af: wie is Jezus voor mij? (Geplaatst op 4 augustus 2011)


Katzenbaum – Simone Häfele
haefele-katzenbaum.jpg Een kat in een boom deed mij denken aan de Feuereiche in het Sauerland en maakte mij nieuwsgierig naar de Katzenbaum van Simone Häfele uit de kunstcollectie van de Nederlandse Bank. Vooral het prachtige, kleurrijke en fantasievolle werk van Häfele blijft boeien. Dit is meer dan l’art pour l’art(Geplaatst op 28 juli 2011)


Hooibalen à la campagne en strobalen in een Parijs paleis
strobalen-quercy.jpg Toen we in 2007, op een kunstreis naar Parijs, het Petit Palais betraden zagen we hoe hoogst moderne kunst het statige paleis was binnengedrongen. We werden meteen verrast door een grote installatie van Marcel Didier, Sans titre. Drie grote strobalen… Vier jaar later, tijdens een doodgewone vakantie op het Franse platteland, kwamen de herinneringen weer boven. (Geplaatst op 28 juli 2011)


In stille harmonie – en een kind
avondmaal-drieluik-kind.jpg In het Centraal Museum Utrecht wordt momenteel een mooie tentoonstelling gehouden, In stille harmonie, die is opgebouwd rond een teruggekocht kunstwerk. Het gaat om het anonieme Drieluik met het laatste avondmaal uit een Utrechts Kartuizer klooster. Toen ik het zag, werd mijn oog meteen getrokken door een bedelend kind dat naast de avondmaalstafel staat. Begrijpelijk, want ook de meeste discipelen hebben zich die kant op gewend… Wat wilden de schilder of de opdrachtgevers ons meedelen? (Geplaatst op 28 juli 2011)


Mondriaans zoektocht naar het licht
mondriaan-victory.jpg Een stad die in het licht baadt, kan niet verborgen blijven. New York. Men kan New York gerust het ideale einddoel van de levensreis van de schilder Piet Mondriaan noemen. Hij werd in 1872 geboren in Amersfoort waar wij kortgeleden het Mondriaanhuis bezichtigden, met veel informatie en enkele vroege werken, zoals Kan met Uijen uit 1892, toen hij nog bij zijn ouders in Winterswijk woonde. (Geplaatst op 26 juli 2011)


De vrije wil bestaat niet
vrijewil.jpg De vrije wil bestaat niet De neurowetenschapper Victor Lamme heeft een goed leesbaar boek geschreven over recente ontwikkelingen binnen zijn vakgebied. Hij zegt dat het handelen van de mens niet zozeer bepaald wordt door gevoelens en redelijk denken waar wij ons bewust van zijn, maar dat elke stimulus van buiten een respons krijgt vanuit “de anderhalve kilo vet en eiwitten” die we onze hersens noemen. De vrije wil bestaat niet. Het zogenaamde ‘ik’, de geest, is identiek aan het brein. Zijn materialistische mensvisie roept bij mij – als gelovig theoloog – veel vragen op. (Geplaatst op 26 juli 2011)


Van Pasen naar Jezus’ hemelvaart en het Pinksterfeest
muche.jpg Wat zouden Robert Ryman’s, An all white painting measuring 9 1/2 " x 10 ", and signed twice on the left in white umber (1961), het tympanon in Montceaux l’Etoile en Georg Muche’s Schwarze Maske (Bauhaus 1922) ons kunnen zeggen over de kern van het christelijk geloof? Wat bleef er door de eeuwen heen over van Jezus’ boodschap in woorden en daden? Laten we eerlijk zijn: het christendom werd een religie die niet erg lijkt op wat Jezus Christus belichaamde. Liefde, vrede, gerechtigheid. Wat nu? Hoe vinden wij, laatmoderne mensen, iets terug van de essentie van Jezus? Wat zegt ons: hij is opgestaan… hij is ten hemel gevaren… hij blijft bij ons door de gave van Gods Geest… (Geplaatst op 10 mei 2011)


Marianne Werefkin en de weg naar Pasen. Bij haar schilderij De zwarte vrouwen
werefkin-zwartevrouwen.jpg Marianne Werefkin brengt in al haar werk haar mystieke en symbolische gevoelens tot uitdrukking, en hier toont zij ons de levensweg van de mens, op weg naar het Licht. Als christen vertrouw je erop, dat Jezus van Nazareth, een mens als wij, ons op deze weg is voorgegaan: door lijden en dood naar het leven. Dit mysterie vieren wij uitbundig met Pasen. (Geplaatst op 15 april 2011)


Parijs, de dood en het bloedrode kruis. Bezinning op Goede Vrijdag bij een werk van Joseph Beuys
beuys-kruis.jpg Het bloedrode kruis. Een stukje plattegrond van Parijs. Ik vloog erop af. En kwam er voor terug. Voor een klein werkje van Joseph Beuys, met zijn waarmerk, het rode kruis, dat hij het zelf een goed werk vindt. Dat heeft hij afgeleid van het kruis van de Goede Vrijdag. Maar het is voor hem ook een bloedig teken. Beuys leidde dit jaar mijn bezinning over de Goede Vrijdag. (Geplaatst op 15 april 2011)


Mary and Annlee. About Representation and Presence in Visual Art: Summary in English
annlee.jpg Who is Mary, what is Annlee? The Mother of God and a virtual puppet, who do they represent? How can they be presented to us, in our culture? (Geplaatst op 15 december 2010)


Beschrijving van het artikel “Mary and Annlee”
annlee.jpg Wie is Maria, wat is Annlee? De Moeder Gods en een virtueel poppetje, wie vertegenwoordigen zij en hoe zouden zij bij ons, in onze cultuur, aanwezig kunnen zijn? (Geplaatst op 15 december 2010)


Beschrijving van “Morgen… in de verte. Een kerk van mensen”
morgen-in-de-verte.jpg Dit boek gaat over een kerk van mensen die zichzelf willen zijn. Zij maken zelf uit wat ze geloven en hoe ze zich willen verhouden tot de kerk. In de gemeenten en parochies die de auteurs voor ogen hebben bepalen niet de instituties en hun gezagsdragers de regels, maar de kerkleden zelf. (Geplaatst op 15 december 2010)


Liefde van lichaam en geest ineen: Chagalls visie op het Hooglied
marc-chagall-lied-der-liederen-v.jpeg Chagall (1887-1985) zag het Hooglied met andere ogen. Voor hem stond de liefde in elk opzicht centraal in zijn leven. De liefde van God, de liefde van de mensen onderling en de seksuele liefde waren voor hem onlosmakelijk met elkaar verbonden. (Geplaatst op 6 december 2010)


De Saint-Léger van Cravant
cravant.jpg Rabelais zat vaak te mijmeren over zijn werk in de grot van de sybille, vlakbij het eenvoudige oeroude grijze kerkje Saint Léger. In nog vroeger tijden gebeurden hier vreemde dingen. (Geplaatst op 6 december 2010)


Over de Elbe
elbe-havelberg1.jpg Hoog in het noorden van Sachsen-Anhalt liggen aan de Straße der Romanik prachtige rode baksteen kerken. Dat men in deze afgelegen streken zulke grote kostbare bouwwerken aantreft lijkt verwonderlijk. Totdat je hoort dat hier rijke kloosters stonden in de tijd dat deze deelstaat het schatrijke middelpunt van Europa was. Met Otto I als keizer. Die wenste zijn rijk uit te breiden tot over de Elbe. Machtsgevoelens, en de drang om heidense Slaven te bekeren gingen hand in hand… (Geplaatst op 6 december 2010)


Met de Kelten opklimmen naar God
milseburgx.jpg In de Rhönvlakte liggen enorme basaltbulten, sommige wel 700 meter boven het land, zoals de Milseburg bij Fulda. Sinds er mensen wonen hebben zij de weg naar boven gezocht om dichter bij hun goden te komen. Ook wij liepen mee. (Geplaatst op 6 december 2010)


Het gewicht van de schuld (Tania Bruguera)
tania-bruguera.jpg Wat zie ik het eerst? Het bloed van het leeggevreten lichaam? Of de gave vrouw, in bloed gedrenkt? Ik zie bloed, verbonden met leven. (Geplaatst op 4 december 2010)


Rensinks waterrijke hof in La Rochette
rensink-la-rochette.jpg Er is een schilderij van de in 2009 overleden kunstenaar Christiaan Rensink, dat meteen, op het eerste gezicht, een grote rust uitstraalt. Die rust komt voort uit soberheid; het doek laat vlakken zien in licht gevarieerde, harmonieuze, gedempte kleuren. Maar let wel, die soberheid en rust komen voort uit het penseel van deze schilder. (Geplaatst op 4 december 2010)


Museum-Insel Hombroich: kunst zelf interpreteren
hombroich-anatol.jpg In de gebouwen waar kunst wordt getoond, zijn geen bordjes aangebracht met de naam van de maker en de titel van een kunstwerk. Je wordt helemaal op jezelf teruggeworpen, het is aan jou een kunstwerk te interpreteren. (Geplaatst op 4 december 2010)


Bij Soumagne’s litanie in Insel Hombroich
hombroich-soumagne.jpg Ik houd erg van treinreizen. Pas sinds ik de litanie van Soumagne gelezen heb realiseer ik mij dat ik al mijn prachtige reizen maakte over de ruggen van deze arbeiders. Dat ik leef van wie hun leven voor mij leefden. (Geplaatst op 4 december 2010)


Insel Hombroich
hombroich.jpg Insel Hombroich, zestig km over de grens bij Neuss, is een parklandschap, een droomland waarin kunst en natuur elkaar hebben gevonden. (Geplaatst op 4 december 2010)


De kosmische orde achter het alledaagse
feininger1.jpg Kun je iets laten zien wat je niet zomaar opvalt als je gewoon naar een ding kijkt? Ja, zegt Lyonel Feininger. Hij is altijd uitgegaan van een onvoorwaardelijk streven naar ‘de laatste vorm’. Zijn leven lang bleef hij zoeken naar wat voor hem de vorm van ultimate reality was, werkelijkheid die achter de concrete realiteit aanwezig is. Zie zijn windmolentje, dorpskerkjes en zeilschepen… (Geplaatst op 4 december 2010)


Tango met de dood (Kees van Dongen)
kees-van-dongen-tango-met-de-dood.jpeg Een echte van Dongen, expressief, aangename kleuren, lekker zwoel. Dat is mijn eerste indruk wanneer ik op afstand tussen andere mensen door een innig verstrengeld danspaar zie. Hij in zwart pak, maar, hoogst merkwaardig, zij is bijna naakt. Als ik voor het doek sta zie ik dat de zwarte man vleugels heeft. De vrouw danst de Tango met de dood. (Geplaatst op 3 december 2010)